:: O stronie :: O autorze :: o WSHE :: o MakoLab :: Studenci :: Zaplecze (strony chronione) ::

 

 

Aspekty prawne handlu elektronicznego

Umowy cywilno-prawne zawierane za pomocą metod elektronicznych

Ta kategoria umów regulowana jest przepisami kodeksu cywilnego oraz  (od 1 lipca 2000 r.) - przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (Dz.U. z 2000 r., nr 22, poz.271).

I. Sposoby zawierania umów w Internecie

A) poprzez stronę WWW (sklep internetowy). 

W tym pierwszym przypadku, umowy zawierane są według następującego - z punktu widzenia prawa cywilnego - schematu:

a) prezentacja towarów lub usług na stronie WWW stanowi zaproszenie do składania oferty

b) użytkownik Internetu poprzez przesłanie zamówienia, składa ofertę (art.66 i n. k.c.) zawarcia umowy (przeważnie na warunkach określonych na stronie WWW)

c) do zawarcia umowy dochodzi w chwili przesłania przez firmę przedstawiającą w Internecie swoje towary lub usługi, potwierdzenia przyjęcia zamówienia.

Ten sposób zawierania umów posiada jedną istotną zaletę dla właściciela sklepu internetowego - z cywilnoprawnego punktu widzenia - nie ma on bowiem obowiązku przyjmowania ofert składanych przez użytkownika Internetu, może więc je on odrzucić.

B) poprzez pocztę elektroniczną (e-mail).

Zawieranie umowy przy użyciu poczty elektronicznej (e-mail) cechuje przede wszystkim to, że materiały są rozsyłane przez właściciela określonych towarów lub usług do określonych osób. W związku z tym schemat zawarcia umowy jest prostszy i wygląda następująco:

a) przesłanie materiałów dotyczących towarów lub usług do poszczególnych mail-boksów stanowi złożenie oferty w rozumieniu art.66 i n. k.c.
b) umowa zostaje zawarta poprzez złożenie zamówienia przez dysponenta mail-boksu.

W powyższym schemacie, przeciwnie niż w przypadku podanym powyżej, właściciel sklepu internetowego jest związany swoją ofertą - w przypadku złożenia zamówienia, nie może on odmówić jego realizacji.

II. Forma zawierania umowy

Składanie oświadczeń woli (np. złożenie zamówienia) za pomocą elektronicznych nośników informacji, nie jest obecnie w Polsce traktowane jako dokonanie ich w formie pisemnej.

Wyjątkiem jest art.7 ust.2 prawa bankowego:

"czynność prawna obejmująca rozporządzanie prawem, którego wartoś przenosi dwa tysiące złotych, jak również czynność prawna, z której wynika zobowiązanie do świadczenia wartości przenoszącej dwa tysiące złotych, powinna być stwierdzona pismem."

W przypadku umów, których wartość wynosić będzie poniżej 2.000 złotych, strony (np. właściciel sklepu internetowego), będą mogły bez żadnych ograniczeń dowodowych, wykazywać zawarcie umowy. W przypadku umów, który wartość przekracza 2.000 złotych, ograniczenie dowodowe polega - w razie ewentualnego sporu - na niedopuszczalności przeprowadzenia dowodu ze świadków lub dowodu z przesłuchania stron na okoliczność zawarcia umowy.

Umowy zawierane na odległość

W dniu 2 marca 2000 r. została uchwalona ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000 r., nr 22, poz.271). Ustawa, która wchodzi w życie w dniu 1 lipca 2000 r., odgrywać będzie istotną rolę dla oceny transakcji internetowych. Dotyczy to w szczególności jej art.6 - 17 poświęconych umowom zawieranym na odległość oraz art.18 - odnoszący się do zawierania umów w oparciu o tzw. ogólne warunki umowy.

Umowy zawierane na odległość to umowy zawierane z konsumentami bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystywaniu środków porozumiewania się na odległość, jeżeli kontrahentem konsumenta jest przedsiębiorca, który w taki właśnie sposób zorganizował swoją działalność.

Termin "konsument" jest w polskiej ustawie, inaczej niż w będącej jej pierwowzorem Dyrektywie UE nr 97/7, rozumiany szeroko i obejmuje: "wszystkie osoby, które zawarły umowę z przedsiębiorcą w celu bezpośrednio nie związanym z działalnością gospodarczą". Oznacza to, że obejmuje on nie tylko osoby fizyczne, ale i prawne, pod warunkiem, że są one końcowymi nabywcami dóbr i usług, działającymi poza zakresem swoich czynności zawodowych (gospodarczych).

W przypadku umów na odległość zawieranych na odległość, ochrona konsumenta jest oparta na trzech zasadniczych założeniach:

1. konsument powinien być przed zawarciem umowy powiadomiony o szeregu istotnych postanowieniach (art.9), takich jak np. kosztach oraz terminie i sposobie dostawy, miejscu i sposobie składania reklamacji, terminie w jakim informacja o cenie ma charakter wiążący etc.

2. najpóźniej w momencie rozpoczęcia spełnienia świadczenia, przedsiębiorca (np. firma prowadząca sklep internetowy) powinien na piśmie potwierdzić większość spośród informacji podanych przed zawarciem umowy. Obowiązek ten, nałożony w art.9.3, ma na celu uniknięcie niebezpieczeństwa zmiany wcześniej podanych informacji przez przedsiębiorcę, jak i ułatwienie konsumentowi w razie sporu udowodnienia, na jakich warunkach umowa została zawarta.

3. konsument ma prawo odstąpienia od umowy, bez podania przyczyn, w terminie 10 dni od dnia wydania rzeczy tj. w istocie od dnia wysłania towaru przez przedsiębiorcę (art.544 k.c.). Termin 10-dniowy ulega wydłużeniu (do 3 miesięcy) w przypadku, gdy przedsiębiorca uchybił obowiązkowi z art.9.3 i nie poświadczył na piśmie postanowień umowy. Prawo odstąpienia nie przysługuje konsumentowi w sytuacjach wymienionych w art.10.3, w tym m.in. przy dostarczaniu prasy.

Szczególnie kontrowersyjnym przepisem ustawy jest - bezwględnie obowiązujący -art.11.1, który inaczej niż Dyrektywa nr 97/7, wprowadził zakaz uiszczenia ceny za towar (lub wynagrodzenia za usługę) przez konsumenta przed otrzymaniem świadczenia. Przepis ten stoi w sprzeczności z ustaloną praktyką obrotu, w tym i umów on-line. Z drugiej jednak strony, w innych przepisach ustawy (art.8.3 oraz 12.2) wyraźnie dopuszczono możliwość dokonywania przez konsumenta, przed otrzymaniem świadczenia, określonych płatności na rzecz przedsiębiorcy - np. w formie przedpłat. O zakresie zastosowania powyższego zakazu zdecyduję więc prawdopodobnie dopiero jego wykładnia przez sądy czy Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta (UOKiK).

Zawieranie umów on-line w oparciu o wzorce umów (regulaminy).

Do umów on-line, zastosowanie znajdą przepisy dotyczące tzw. ogólnych warunków umów. W konsekwencji, stosowane w Internecie wzorce, powinny być przedmiotem sprawdzenia, czy skutecznie - z punktu widzenia przepisów kodeksu cywilnego - zostały wprowadzone do umów z konsumentami oraz czy nie zawierają one postanowień, które są niedopuszczalne jak zastrzegające dla firmy przygotowującej taki wzorzec, rażąco nieuzasadnione korzyści.

Zgodnie z art.18 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów, nowelizującym art. 384 k.c., w przypadku umów zawieranych z konsumentami, ustalone przez stronę ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wiążą drugą stronę tylko wówczas, gdy zostały jej doręczone przy zawarciu umowy. To samo dotyczy wzorców wydawanych w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym (np. w trakcie wykonywania umowy o utrzymywanie skrzynki poczty elektronicznej). Z kolei przepis art.385§2 k.c. stanowi, że wzorzec powinien być sformułowany jednoznacznie w sposób zrozumiały, a postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta.

W art.385§3 k.c. wymieniono dwadzieścia trzy postanowienia (klauzule) umowne, które uznano za niedozwolone m.in:

przewidujące postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznania się przed zawarciem umowy (pkt 4).

 [ bogatsza wersja tego artykułu ]